Διαδρομές της αισθητικής εμπειρίας

Νέο εκπαιδευτικό πρόγραμμα ψυχανάλυσης και τέχνης!

Πώς κρίνουμε ότι κάτι είναι «όμορφο»; Τι συμβαίνει στον ψυχισμό μας όταν βλέπουμε κάτι «άσχημο»; Η δόμηση του προσωπικού γούστου περνά καταρχάς μέσα από τη σημαίνουσα  αλληλεπίδραση του ατόμου με τα υποκείμενά του, ιδίως στην πρώτη φάση της ζωής,  αλλά και καθ’ όλη τη διάρκειά της. Στη συνέχεια αυτή η πρωταρχική επίδραση συναντιέται και σμιλεύεται με το κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο κάθε εποχής. Σε ιδιαίτερα ευαίσθητες αναπτυξιακές φάσεις, όπως η εφηβεία, ποια είναι τα πεπρωμένα μιας τέτοιας συνάντησης; Ποια είναι η ψυχοσυναισθηματική διαφορά μεταξύ των εννοιών όμορφο και γοητευτικό, άσχημο και απωθητικό; 

Θέτοντας ως αφετηρία την εμβληματική ανθολογία – συγγραφικό έργο του Ουμπέρτο Έκο, η Ιστορία της Ασχήμιας και η Ιστορία της Ομορφιάς, θα ταξιδέψουμε στον κόσμο της θεωρίας της αισθητικής, της  τέχνης και της ψυχανάλυσης, διερευνώντας τις πολιτισμικές κατασκευές του «όμορφου» και του «άσχημου», καθώς και τις επιδράσεις που προκαλούν στον ψυχικό μας κόσμο. Οι στόχοι των τριών συναντήσεων είναι να ερμηνεύσουμε έργα και κείμενα που πραγματεύονται ζητήματα προσωπικού γούστου και «αντικειμενικής» θεώρησης για την ομορφιά και την ασχήμια, να εντοπίσουμε ψυχικές διεργασίες που ενεργοποιούνται στην επαφή μας με αυτές τις ποιότητες και εν τέλει να αφουγκραστούμε τη συμπληρωματική σχέση των δύο εννοιών και πώς αυτές εκδηλώνονται στην καθημερινότητά μας. 

*Το σεμινάριο συνδυάζει θεωρητικό και εργαστηριακό χαρακτήρα, με εισηγήσεις, συζήτηση και βιωματικές ασκήσεις.

Αναλυτικά οι συναντήσεις:

7 Απριλίου | 1η συνάντηση: Η κατασκευή της ομορφιάς

Από την κλασική ομορφιά της αρχαιότητας έως τη σύγχρονη αισθητική των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, η πρώτη συνάντηση είναι αφιερωμένη στις πολλαπλές εκδοχές του ωραίου και στη σύνδεσή τους με την τέχνη και τον εκάστοτε πολιτισμό. Στο πεδίο της ψυχανάλυσης, αρχικά θα συζητήσουμε για τη συνάντηση των δύο ασυνειδήτων-  καλλιτέχνη και θεατή-  μέσω του έργου τέχνης καθώς και τη διαδικασία της μετουσίωσης, που κατέχει εξέχουσα θέση στην καλλιτεχνική (και όχι μόνο) δημιουργία. Επιπλέον, θα ανιχνεύσουμε τη σχέση της ομορφιάς με το παιχνίδι.

14 Απριλίου | 2η συνάντηση: Η γοητεία του άσχημου

Στη δεύτερη ενότητα θα μελετήσουμε πώς η ασχήμια συνδέθηκε ιστορικά με την ηθική παρέκκλιση και το κοινωνικό περιθώριο, ενώ παράλληλα θα εξετάσουμε περιπτώσεις καλλιτεχνών που αξιοποίησαν τις διαφορετικές εκφάνσεις της, δημιουργώντας γκροτέσκες, αλλόκοτες και ανοίκειες εικόνες, με στόχο να αναδείξουν σύνθετες πλευρές της ανθρώπινης συνθήκης. Από ψυχαναλυτική σκοπιά, θα διερευνήσουμε την ανομολόγητη σαγήνη που μπορεί να ασκεί μια «άσχημη» εικόνα, καθώς και τις απωθήσεις, ασυνείδητες φαντασιώσεις που ενδέχεται να ενεργοποιεί. 

Ποια είναι η σχέση της ασχήμιας με τον «αληθή εαυτό» και, τελικά, είναι μόνο η ομορφιά «αθώα»;

21 Απριλίου | 3η συνάντηση: Πέρα από το ωραίο και το άσχημο

Πόσο μας αφορούν σήμερα αυτές οι αισθητικές κατηγορίες; Για ποιους λόγους αμφισβητήθηκαν ιστορικά και με ποιον τρόπο ενσωματώνονται στη σύγχρονη καλλιτεχνική παραγωγή; Από την οπτική της τέχνης θα διερευνήσουμε τη συνύπαρξη διαφορετικών αισθητικών κατηγοριών και τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν, διαμορφώνοντας νέους τρόπους θέασης και κατανόησης του κόσμου. Ωστόσο, μέσα από το πρίσμα της ψυχανάλυσης, θα εξετάσουμε γιατί η σχέση μεταξύ ομορφιάς και ασχήμιας εξακολουθεί να μας αφορά και πώς βιώνουμε ψυχοσωματικά τις αλληλεπιδράσεις τους. 

Τελικά, η τέχνη κινητοποιεί το γνωστό και το άγνωστο μέσα μας, εκείνο που δεν έχουμε ακόμη σκεφτεί;

Σχεδιασμός-υλοποίηση: Κατερίνα Μαγγανά, Ψυχαναλύτρια MSc ψυχαναλυτική θεραπεύτρια, συγγραφέας και Έλλη Παξινού, Ιστορικός τέχνης και Επιμελήτρια εκπαίδευσης.

7, 14, 21 Απριλίου 2027 

Τετάρτη, 18:30-20:30 

Κόστος μεμονωμένης συμμετοχής: 25€ 

Κόστος συμμετοχής Φίλων THF: 22,5€ 

• Δεν πραγματοποιούνται αναπληρώσεις μαθημάτων.

• Μεταφορές θέσεων επιτρέπονται έως και 48 ώρες πριν το σχετικό πρόγραμμα (για τα προγράμματα που διεξάγονται Σαβ/κο- εφόσον δεν έχουν συμπληρωθεί 48 ώρες πριν από την έναρξη του σχετικού προγράμματος- μέχρι την Παρασκευή στις 15:00).

• Επιστροφές του αντιτίμου του εισιτηρίου γίνονται μόνο σε περίπτωση ακύρωσης του σχετικού προγράμματος από το Ίδρυμα.

Κατερίνα Μαγγανά

Η Κατερίνα Μαγγανά είναι ψυχολόγος MSc- αναλυτική ψυχοθεραπεύτρια και εργάζεται ιδιωτικά. Είναι τακτικό μέλος και διδάσκουσα αναλύτρια στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Αναλυτικής Θεραπείας Ομάδας & Οικογένειας (ΕΛ.ΕΚ.ΙΝ). Σπούδασε στο ΕΚΠΑ και στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Έχει ολοκληρώσει τον διετή κύκλο των εκπαιδευτικών σεμιναρίων «Εισαγωγή στην Ψυχοσωματική», της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας –IPSO P. MARTY (2012-2014). Συγγραφέας του βιβλίου  «Όταν η ψυχή διαταράσσει το σώμα» και του «Ένα Φύλλο που Πέφτει: μια ιστορία για τον πόνο και το πείσμα της ζωής» (εκδόσεις Αρμός). Είναι εισηγήτρια διαλέξεων και σεμιναρίων σε ιδρύματα και φορείς. Έχει παρουσιάσει εργασίες σε συνέδρια στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Επιστημονικά της άρθρα έχουν δημοσιευθεί στα Τετράδια Ψυχιατρικής και στο ψυχαναλυτικό περιοδικό Οιδίπους. Από το 2003 ως το 2017 συνεργάστηκε με το περιοδικό Αρμονία, μηνιαίο ένθετο της εφημερίδας Έθνος του Σαββάτου, με άρθρα για θέματα ψυχολογίας. Το 2013 έλαβε το βραβείο κοινού για το θεατρικό της έργο Έφη. Από το Ευτυχία (καλύτερο νεοελληνικό έργο, θεατρικά βραβεία περιοδικού Αθηνοράματος). Το έργο κυκλοφορεί σε βιβλίο με τον ομώνυμο τίτλο από τις εκδόσεις Αρμός. Παλαιότερα έχει συνεργαστεί επί σειρά ετών με τη δημόσια τηλεόραση στην έρευνα και στα κείμενα ντοκιμαντέρ πολιτισμικού περιεχομένου. Έχει επίσης, δημοσιεύσει το βιβλίο «Ένα Φύλλο που Πέφτει: μια ιστορία για τον πόνο και το πείσμα της ζωής», εκδόσεις Αρμός (2021) και το βιβλίο Δημιουργώντας το αύριο, εκδόσεις Παπαϊωάννου (2002) και έχει συμμετάσχει με κείμενά της στο βιβλίο του εικαστικού Γιώργου Λάππα, Maqams of blood and maqams of milk, ) εκδόσεις Futura (2003).

Έλλη Παξινού

Η Έλλη Παξινού είναι θεωρητικός τέχνης και επιμελήτρια εκπαιδευτικών προγραμμάτων, με βεβαίωση παιδαγωγικής και διδακτικής επάρκειας από την ΑΣΚΤ και μεταπτυχιακό στη Θεωρία Σύγχρονης Τέχνης από το Goldsmiths, University of London, με ειδίκευση στη Θεωρία της Αισθητικής. Έχει δραστηριοποιηθεί στους τομείς της εκπαίδευσης, της επιμέλειας εκθέσεων και της πολιτιστικής διαχείρισης, συνεργαζόμενη με σημαντικούς πολιτιστικούς φορείς, μεταξύ άλλων το ΚΠΙΣΝ, το ΕΜΣΤ, τη documenta 14, τη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, το Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ, το Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη και τη Μπιενάλε της Αθήνας. Έχει συμμετάσχει, επίσης, σε διεθνή προγράμματα επιμελητικής και εκπαιδευτικής έρευνας, όπως το πρόγραμμα ανταλλαγής επιμελητών Whitechapel Gallery–ΝΕΟΝ και το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Erasmus+ «Shaping Patterns». Από το 2010 διδάσκει Ιστορία της Τέχνης, Θεωρία της Αισθητικής και Εικαστικά σε πολιτιστικούς χώρους και μουσεία της Αθήνας, μεταξύ άλλων στο Μουσείο Ηρακλειδών, το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, το Ίδρυμα Βασίλη και Μαρίνας Θεοχαράκη και το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης. Παράλληλα, έχει διδάξει σε ιδιωτικά κολλέγια και σχολεία, όπως το Μητροπολιτικό Κολλέγιο, το Deree – The American College of Greece, τον ΑΚΤΟ, το Διεθνές Σχολείο Αθηνών και τη Σχολή Μωραΐτη.