Ολοκλήρωση του έργου Ψηφιοποίηση άγνωστων τεκμηρίων του ζωγράφου Σπύρου Παπαλουκά

Το Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. & Μ. Θεοχαράκη ολοκλήρωσε το έργο Ψηφιοποίηση άγνωστων τεκμηρίων του ζωγράφου Σπύρου Παπαλουκά, το οποίο υλοποιήθηκε με την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού, στο πλαίσιο του προγράμματος «Δημιουργική Ελλάδα 2025 – Ψηφιακός Πολιτισμός».

Το έργο αποτελεί συνέχεια της διαχρονικής δέσμευσης του Ιδρύματος για τη διάσωση, διαφύλαξη, τεκμηρίωση και ψηφιακή ανάδειξη του έργου του Σπύρου Παπαλουκά, εμπλουτίζοντας περαιτέρω την ψηφιακή υποδομή, που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος Σπύρος Παπαλουκάς – Οπτικοποίηση του αρρήτου, μέσω του οποίου, ψηφιοποιήθηκαν και δημοσιεύτηκαν 600 τεκμήρια της συλλογής.

Το νέο έργο προσέθεσε 1.967 νέα υλικά τεκμήρια, τα οποία τεκμηριώθηκαν, συντηρήθηκαν, ψηφιοποιήθηκαν και αρχειοθετήθηκαν, καθιστώντας προσβάσιμο ένα μεγάλο μέρος του έργου του Σπύρου Παπαλουκά σε ερευνητές και στο ευρύ κοινό.

Ο Σπύρος Παπαλουκάς

Ο Σπύρος Παπαλουκάς (1892–1957), ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της νεότερης ελληνικής ζωγραφικής και της Γενιάς του ’30, γεφύρωσε δημιουργικά τις αισθητικές αρχές της ελληνικής τέχνης με τα διδάγματα του μοντερνισμού και με επιρροές από τους Henri Matisse, Paul Cézanne, André Derain και Paul Gauguin. 

Η συλλογή έργων και αρχειακού υλικού του καλλιτέχνη, η οποία περιήλθε στο Ίδρυμα Β. & Μ. Θεοχαράκη μέσω της πολύτιμης δωρεάς της Μίνας Παπαλουκά, αποτελεί κομβικό πυρήνα της ευρύτερης εικαστικής συλλογής του Ιδρύματος και βασικό πεδίο της πολιτιστικής του δραστηριότητας, προσφέροντας πολύτιμο υλικό για την έρευνα και την ανάδειξη της νεότερης ελληνικής τέχνης.

Η Μαρίνα Μήλιου Θεοχαράκη, Επικεφαλής Στρατηγικού Σχεδιασμού Εκθέσεων του Ιδρύματος, αναφέρει χαρακτηριστικά:

«Το έργο αυτό έχει για μένα ιδιαίτερη σημασία. Ο Βασίλης Θεοχαράκης θεωρεί τον Σπύρο Παπαλουκά μία από τις σημαντικότερες μορφές της νεότερης ελληνικής τέχνης και η διαφύλαξη, η συντήρηση και η ανάδειξη της συλλογής του αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία του οράματος για το οποίο δημιουργήθηκε το Ίδρυμα Θεοχαράκη. Σήμερα έχουμε την ευθύνη να συνεχίσουμε να αναδεικνύουμε αυτή την παρακαταθήκη, αξιοποιώντας τις δυνατότητες της σύγχρονης τεχνολογίας, ώστε το έργο του Παπαλουκά να παραμένει προσβάσιμο, να ενισχύει την έρευνα και να εμπνέει τις επόμενες γενιές.»

Περιεχόμενο του έργου

Ζωγραφικά έργα, σπουδές, σκαριφήματα, σχέδια και προσχέδια του Σπύρου Παπαλουκά, από το σύνολο της δημιουργικής του διαδρομής, μετατράπηκαν σε ψηφιακά αντίγραφα. Πιο συγκεκριμένα από τις σπουδές στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών και στο Παρίσι (Grande Chaumière, École Julian, 1917–1921) και τη συμμετοχή του ως πολεμικός ζωγράφος στη Μικρά Ασία (1922), έως την καλλιτεχνική του δράση σε διαφορετικούς τόπους (Αίγινα, Άγιο Όρος, Μυτιλήνη, Σαλαμίνα, Άμφισσα, Παρνασσός, Συνοικία Κυπριάδου).

Περιλαμβάνει, επίσης, σχέδια και μελέτες για εικονογραφήσεις βιβλίων, για το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου Κρήτης (1937–1938), καθώς και από ύστερες δημιουργικές φάσεις στην Πάρο, την Αντίπαρο (1948) και την Ύδρα (1955–1956).

Όπως επισημαίνει η συντηρήτρια έργων τέχνης και μουσειολόγος, Ελίζα Πολυχρονιάδου, συνεργάτιδα του Ιδρύματος Β. & Μ. Θεοχαράκη:

«Για το δεύτερο πρόγραμμα ψηφιοποίησης επελέγησαν αδημοσίευτα τεκμήρια του Σπύρου Παπαλουκά, τα οποία συγκροτούν όσο το δυνατόν πληρέστερες θεματικές ενότητες και συνδέονται άμεσα με το υλικό που παρουσιάστηκε στο πρώτο πρόγραμμα ψηφιοποίησης. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται προσχέδια για τη διακόσμηση του Αρχαιολογικού Μουσείου Ηρακλείου Κρήτης, μελέτες για την αγιογράφηση του παρεκκλησίου των Ταξιαρχών της Σχολής Νομικού στα Πατήσια, εικονογραφήσεις βιβλίων, σπουδές του ανθρώπινου σώματος και έργα των σπουδαστικών χρόνων του καλλιτέχνη. Στη συντριπτική πλειονότητα των τεκμηρίων έχουν πραγματοποιηθεί οι απαραίτητες εργασίες συντήρησης, ενώ για ορισμένα από αυτά οι επεμβάσεις βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη.»

Παράλληλα με την ψηφιοποίηση, πραγματοποιήθηκαν εργασίες προληπτικής και επεμβατικής συντήρησης, ενώ τα υλικά τεκμήρια αρχειοθετήθηκαν σε ειδικά κυτία και θήκες μουσειακών προδιαγραφών, διασφαλίζοντας τη μακροχρόνια προστασία και διατήρησή τους.

Ψηφιακή διάθεση

Τα ψηφιακά αντίγραφα των τεκμηρίων ενσωματώθηκαν στη βάση δεδομένων του MuseumPlus και είναι πλέον διαθέσιμα, μέσω της διαδικτυακής πύλης της συλλογής και του eMuseumPlus, προσφέροντας τη δυνατότητα στο κοινό να ανακαλύψει μεγάλο μέρος της συλλογής έργων του Σπύρου Παπαλουκά, που ανήκει στο Ίδρυμα Β. & Μ. Θεοχαράκη.

Επιπλέον τα δεδομένα διαβιβάστηκαν στο SearchCulture.gr του Εθνικού Συσσωρευτή Ψηφιακού Πολιτιστικού Περιεχομένου του ΕΚΤ, ενώ αναμένεται η διάθεσή τους και μέσω της ευρωπαϊκής ψηφιακής βιβλιοθήκης Europeana, ενισχύοντας τη διεθνή προβολή του έργου του Σπύρου Παπαλουκά και τη διασύνδεσή του με την ευρωπαϊκή πολιτιστική κληρονομιά.

Η υπεύθυνη και συντονίστρια του έργου, Νεφέλη Σιαφάκα, αναφέρει:

«Οι νέες τεχνολογίες διευρύνουν ουσιαστικά την πρόσβαση στην πολιτιστική κληρονομιά, επιτρέποντας σε διαφορετικές ομάδες κοινού, ανεξαρτήτως γεωγραφικών ή φυσικών περιορισμών, να γνωρίσουν και να μελετήσουν σημαντικά υλικά τεκμήρια. Η ψηφιοποίηση δεν αποτελεί το τελικό στάδιο της διαδικασίας, αλλά τη βάση για νέες εκπαιδευτικές, ερευνητικές και πολιτιστικές εφαρμογές, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για μια περισσότερο ανοικτή, συμμετοχική και βιώσιμη αξιοποίηση του πολιτιστικού αποθέματος. Μέσα από τη συστηματική τεκμηρίωση και τη διασύνδεση με εθνικές και ευρωπαϊκές ψηφιακές υποδομές, το έργο του Σπύρου Παπαλουκά αποκτά νέες δυνατότητες ανάδειξης, μελέτης και δημιουργικής επαναχρησιμοποίησης από τις σημερινές και τις μελλοντικές γενιές.»

Μέσα από την αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών, το Ίδρυμα Β. & Μ. Θεοχαράκη επιδιώκει να καταστήσει το έργο του Παπαλουκά προσβάσιμο σε όλους, ενθαρρύνοντας παράλληλα την ακαδημαϊκή έρευνα και τον διεθνή διάλογο γύρω από το έργο του μεγάλου Έλληνα δημιουργού και απευθύνοντας ανοικτή πρόσκληση προς την ερευνητική κοινότητα για τη μελλοντική αξιοποίηση και μελέτη του πολύτιμου αυτού υλικού.

Δείτε τη συλλογή online και εξερευνήστε τα νέα τεκμήρια.

ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΟΥ

Υπεύθυνη έργου και συντονισμός: Νεφέλη Σιαφάκα
Συντήρηση και καταγραφή τεκμηρίων: Ελίζα Πολυχρονιάδου
Φωτογράφιση τεκμηρίων: Δημήτρης Παπουτσάκης (Talent A.E. Πληροφορικής)
Επιμέλεια δεδομένων και διασύνδεση: PostScriptum
Υποστήριξη αρχειοθέτησης: Αλκμήνη Μπουτάρη