Η εμπειρία της χαράς στη σκιά μιας δυστοπικής πραγματικότητας

Νέο διαδικτυακό εκπαιδευτικό πρόγραμμα Ψυχανάλυσης και Τέχνης!

Στη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα το βίωμα της χαράς φαίνεται να έχει μικρύνει, να μη ριζώνει, όπως παλαιότερα, στον ανθρώπινο ψυχισμό. Από ποιες διαδρομές φτάσαμε εδώ; Γιατί κυριαρχούν όλο και πιο συχνά αισθήματα κενού, μοναξιάς και φόβου, ενώ, αντίθετα, οι έννοιες της χαράς, της ευγνωμοσύνης και της ικανοποίησης μοιάζουν ελλειμματικές; Μπορούν σήμερα οι άνθρωποι να νιώθουν πραγματικά ελπίδα; Σε τέσσερις δίωρες συναντήσεις η ψυχαναλυτική σκέψη συνομιλεί με τους δρόμους της τέχνης, διερευνώντας ενδεικτικά: πώς διαμορφώνονται οι κοινωνικές και διαπροσωπικές σχέσεις, την ψηφιακή  κουλτούρα και τους εθισμούς της, τις επαναλαμβανόμενες κρίσεις, συμπεριλαμβανομένης της κλιματικής και τις αντανακλάσεις τους στο ανθρώπινο ψυχόσωμα. Για να μην μας λείπει η χαρά.

1^η Συνάντηση – 5 Φεβρουαρίου | Νέα μοτίβα στις ανθρώπινες σχέσεις (συντροφικότητα, φίλοι, οικογένεια και κοινωνικοί δεσμοί)

Στην εποχή της τηλε-επικοινωνίας και των κοινωνικών δικτύων πως  έχουν αλλάξει οι ποιότητες και οι τρόποι με τους οποίους συναντιούνται και αλληλεπιδρούν οι άνθρωποι; Πώς ριζώνουν ή ταλαντεύονται οι ανθρώπινες σχέσεις; Γιατί παράλληλα με τη συνδεσιμότητα αυξάνεται και η μοναξιά; Γιατί πχ. χορεύουν λιγότερο σήμερα οι άνθρωποι; Θα διερευνήσουμε τη σημαντική επίδραση των εξωτερικών παραγόντων, όπως οι ποικίλες κρίσεις (οικονομικές, ιδεολογιών, εμπιστοσύνης κ.α.)  που αποδυναμώνουν το αίσθημα της ελπίδας. Πόσο πιο διαφορετικό ή/ & πιο δύσκολο είναι στις μέρες μας να συναντηθούμε και να γνωριστούμε ουσιαστικά με τον εαυτό μας και με τον άλλο δίπλα μας; Να είμαστε ουσιαστικά μαζί;

Από την πλευρά της τέχνης θα παρουσιάσουμε καλλιτεχνικές πρακτικές που ενισχύουν συμμετοχικές διαδικασίες, διαμορφώνουν χώρους συνδιαλλαγής και αλληλεπίδρασης του έργου με το κοινό, με στόχο να διερευνηθούν νέα μοτίβα κοινωνικών σχέσεων. Θα αναφερθούμε σε έργα που υλοποιούνται στον δημόσιο χώρο, performances που εμπλέκουν ενεργά τον θεατή και εικαστικές εγκαταστάσεις που καλούν τους επισκέπτες να συμβάλλουν στη διαμόρφωση ενός συλλογικού έργου. Παραδείγματα καλλιτεχνών: Rirkrit Tiravanija, Jennifer Allora & Guillermo Calzadilla, Thomas Hirschhorn, Μαρία Παπαδημητρίου, Tania Bruguera, Rick Lowe, Marina Abramović κ.α

2^η Συνάντηση – 12 Φεβρουαρίου | Παραμορφωτικός καθρέφτης στον χρόνο: ταχύτητες, άρνηση γήρατος & φθοράς

Ζούμε στην επικράτεια των διαρκώς αυξανόμενων ταχυτήτων και των καταιγιστικών αλλαγών σε πολλαπλά επίπεδα. Ως εκ τούτου στη δεύτερη συνάντηση προτείνουμε να επεξεργαστούμε  το πώς διαμορφώνεται το βίωμα και η αίσθηση μας για τον χρόνο. Αν παρεμποδίζεται και σε ποιο βαθμό η διαδικασία της βαθύτερης σκέψης, της εστίασης  & της κατανόησής μας για τον κόσμο που μας περιβάλλει, όπως και για το πως τοποθετούμε εκεί τον εαυτό μας. Καθώς και για τις πολλαπλές επιρροές που δέχεται η αντίληψή και η ανθεκτικότητά μας ως προς τη φθαρτότητά μας, τον κύκλο της ανθρώπινης ζωής.

Όσον αφορά στην τέχνη, θα εξετάσουμε τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζεται η φθορά του σώματος στον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού. Θα αναφερθούμε στη σειρά vanitas, εστιάζοντας στην παρουσία της αλληγορικής μορφής του θανάτου (memento mori) κατά τη διάρκεια του Δυτικού Μεσαίωνα και της Αναγέννησης. Στη συνέχεια, θα διερευνήσουμε παραδείγματα έργων από τον χώρο του θεάτρου και του κινηματογράφου που αναπαριστούν σύγχρονες γκροτέσκ εικόνες της εμμονικής συντήρησης και εξιδανίκευσης του ανθρωπίνου σώματος, κυρίως του γυναικείου, με στόχο να επιβραδύνουν την ταχύτητα του χρόνου. Τέλος, θα παρουσιάσουμε καλλιτεχν@ από την ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα που σχολιάζουν τα κοινωνικά στερεότυπα, κατασκευάζοντας πολυμορφικά σώματα και δίνοντας έμφαση στη διαφορετικότητα και τη ρευστότητά τους.

Στο πλαίσιο της δεύτερης συνάντησης θα συμμετάσχει ο Αλέξανδρος Πολυχρονόπουλος, εκπαιδευτικός, γραφίστας και υποψήφιος διδάκτωρ στο ΕΜΠ.

3^η Συνάντηση – 19 Φεβρουαρίου | Εθισμός στο αντιληπτικό και στην υλικότητα, στην κατανάλωση & στο «θέλω κι άλλο». Η τυραννία της αποδοτικότητας /επίτευξης

Ο καταιγισμός των εικόνων στον σύγχρονο τεχνολογικό πολιτισμό πλήττει τη συμβολική ικανότητα του ανθρώπου, τη φαντασία αλλά και την ικανότητα αναμονής, στοιχεία που συνδιαμορφώνουν την ποιότητα της επιθυμίας και της χαράς που λαμβάνει κανείς από αυτήν. Εκτός από τους κλασικούς και κολάσιμους εθισμούς έχουμε να παλέψουμε και τον κοινωνικά αποδεκτό του «κι άλλο, περισσότερο» σε συνδυασμό με την εξουθενωτική τάση να είναι κανείς πρώτος, υπεραποδοτικός. Στην παρούσα ενότητα θα μελετήσουμε πως όλα αυτά στρέφουν τον ανθρώπινο ψυχισμό ευκολότερα σε αισθήματα ματαίωσης, απογοήτευσης, ακυρώνοντας ικανοποίηση και πληρότητα.

Στην τρίτη ενότητα της τέχνης θα εξετάσουμε εικαστικά έργα που πραγματεύονται την κουλτούρα της κατανάλωσης κατά τη διάρκεια της μεταμοντέρνας εποχής. Εκκινώντας με τους Γάλλους Καταστασιακούς και το θεωρητικό έργο του Guy Debord της δεκαετίας του 60’, θα μεταπηδήσουμε στην Αμερική για να μελετήσουμε την pop art σκηνή, το έργο του Andy Warhol και να διερευνήσουμε τη συνολική στάση του καλλιτέχνη σε σχέση με την «κοινωνία του θεάματος». Στη συνέχεια, θα μεταφερθούμε στη δεκαετία του 80΄, αναφέροντας την εκούσια, κιτς αισθητική του Jeff Koons και την προσωπικότητα του Damien Hirst, ως καλλιτέχνη – businessman. Τέλος, θα συζητήσουμε σχετικά με το σύστημα της αγοράς της τέχνης και το πως επιδρά στην καθημερινή πρακτική ενός καλλιτέχνη.

4^η Συνάντηση – 26 Φεβρουαρίου | Κλιματική κρίση – καταστροφή περιβάλλοντος και οι απηχήσεις τους στον ανθρώπινο ψυχισμό, η σχέση με το μέλλον

Οι έρευνες δεν παύουν να αναδεικνύουν τη σημασία που έχει η επαφή του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον για τη διατήρηση ισορροπημένης ψυχοσωματικής υγείας. Όμως, η σχέση του σύγχρονου ανθρώπου  με τη φύση έχει διαταραχθεί σημαντικά –  και όχι μόνο στις πόλεις πια. Η κλιματική κρίση, οι απειλές και οι καταστροφές της πλήττουν όλο και μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων στον κόσμο. Ο νέος όρος «κλιματικό στρες» (climate stress) αποτελεί άλλη μια μορφή παθολογίας του μοντέρνου άγχους. Θα συζητήσουμε τις ασυνείδητες πηγές της ανθρώπινης ανάγκης για τη σχέση με τη φύση, το διακύβευμα της ασφάλειας και την  ανάγκη προσαρμοστικότητας στις νέες συνθήκες που δεν είναι αυτονόητη για όλους.

Στην τελευταία συνάντηση θα ασχοληθούμε με καλλιτέχνες που εκφράζουν περιβαλλοντικά ζητήματα τα οποία επηρεάζουν τη ζωή των τοπικών κοινοτήτων και των αυτόχθονων πληθυσμών. Θα καταπιαστούμε με έργα που μεταφέρουν τις επιπτώσεις της αποικιοκρατίας, των εμφυλίων πολέμων, των εξορύξεων, της ραγδαίας αστικής ανάπτυξης και εν γένει απεικονίζουν τη σύγχρονη εκμετάλλευση των φυσικών πόρων που επιβαρύνουν τις συνθήκες διαβίωσης των μόνιμων κατοίκων της κάθε περιοχής. Καλλιτέχνες με καταγωγή από τη φυλή των Σάμι, την Ασία, τη Βόρεια και Νότια Αμερική, τους Αβορίγινες της Αυστραλίας και την Αφρική, δημιουργούν ποικιλόμορφα έργα με έντονο πολιτικό και ακτιβιστικό χαρακτήρα, κάνοντας έκκληση για μια άμεση κοινωνική αλλαγή.

Σχεδιασμός-υλοποίηση: Κατερίνα Μαγγανά Ψυχαναλύτρια MSc ψυχαναλυτική θεραπεύτρια, συγγραφέας και Έλλη Παξινού Ιστορικός τέχνης και Επιμελήτρια εκπαίδευσης.

5, 12, 19, 26 Φεβρουαρίου 2026

Πέμπτη, 19:00 – 21:00

Κόστος μεμονωμένης συνάντησης: 15€

Κόστος συμμετοχής Φίλων THF: 13,5€

Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα πραγματοποιείται διαδικτυακά

Τελική ημερομηνία εγγραφών: Τις ημέρες διεξαγωγής του προγράμματος στις 16:00

Αποστολή κωδικών zoom: Τις ημέρες διεξαγωγής του προγράμματος στις 17:00

• Δεν πραγματοποιούνται αναπληρώσεις μαθημάτων.
• Μεταφορές θέσεων επιτρέπονται έως και 48 ώρες πριν το σχετικό πρόγραμμα (για τα προγράμματα που διεξάγονται Σαβ/κο- εφόσον δεν έχουν συμπληρωθεί 48 ώρες πριν από την έναρξη του σχετικού προγράμματος- μέχρι την Παρασκευή στις 15:00).
• Επιστροφές του αντιτίμου του εισιτηρίου γίνονται μόνο σε περίπτωση ακύρωσης του σχετικού προγράμματος από το Ίδρυμα.

Κατερίνα Μαγγανά

Η Κατερίνα Μαγγανά είναι ψυχολόγος MSc- αναλυτική ψυχοθεραπεύτρια και εργάζεται ιδιωτικά. Είναι τακτικό μέλος και διδάσκουσα αναλύτρια στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Αναλυτικής Θεραπείας Ομάδας & Οικογένειας (ΕΛ.ΕΚ.ΙΝ). Σπούδασε στο ΕΚΠΑ και στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Έχει ολοκληρώσει τον διετή κύκλο των εκπαιδευτικών σεμιναρίων «Εισαγωγή στην Ψυχοσωματική», της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας –IPSO P. MARTY (2012-2014). Συγγραφέας του βιβλίου  «Όταν η ψυχή διαταράσσει το σώμα» και του «Ένα Φύλλο που Πέφτει: μια ιστορία για τον πόνο και το πείσμα της ζωής» (εκδόσεις Αρμός). Είναι εισηγήτρια διαλέξεων και σεμιναρίων σε ιδρύματα και φορείς. Έχει παρουσιάσει εργασίες σε συνέδρια στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Επιστημονικά της άρθρα έχουν δημοσιευθεί στα Τετράδια Ψυχιατρικής και στο ψυχαναλυτικό περιοδικό Οιδίπους. Από το 2003 ως το 2017 συνεργάστηκε με το περιοδικό Αρμονία, μηνιαίο ένθετο της εφημερίδας Έθνος του Σαββάτου, με άρθρα για θέματα ψυχολογίας. Το 2013 έλαβε το βραβείο κοινού για το θεατρικό της έργο Έφη. Από το Ευτυχία (καλύτερο νεοελληνικό έργο, θεατρικά βραβεία περιοδικού Αθηνοράματος). Το έργο κυκλοφορεί σε βιβλίο με τον ομώνυμο τίτλο από τις εκδόσεις Αρμός. Παλαιότερα έχει συνεργαστεί επί σειρά ετών με τη δημόσια τηλεόραση στην έρευνα και στα κείμενα ντοκιμαντέρ πολιτισμικού περιεχομένου. Έχει επίσης, δημοσιεύσει το βιβλίο «Ένα Φύλλο που Πέφτει: μια ιστορία για τον πόνο και το πείσμα της ζωής», εκδόσεις Αρμός (2021) και το βιβλίο Δημιουργώντας το αύριο, εκδόσεις Παπαϊωάννου (2002) και έχει συμμετάσχει με κείμενά της στο βιβλίο του εικαστικού Γιώργου Λάππα, Maqams of blood and maqams of milk, ) εκδόσεις Futura (2003).

Έλλη Παξινού

Η Έλλη Παξινού (γεν.1986, Αθήνα) είναι Ιστορικός Τέχνης, Επιμελήτρια Εκπαίδευσης και μέλος της Ένωσης Ελλήνων Κριτικών Τέχνης (AICA HELLAS). Ολοκλήρωσε το μεταπτυχιακό της πάνω στη Θεωρία Σύγχρονης Τέχνης στο Goldsmiths University of London (2009-2010) με ειδίκευση στη Θεωρία της Αισθητικής. Από το 2007 έως σήμερα έχει εργαστεί στον χώρο της εκπαίδευσης, επιμέλειας εκθέσεων και πολιτιστικής διαχείρισης σε εξέχοντα ιδρύματα και θεσμούς όπως το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ), η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (Υ.Α), το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ), η documenta 14, η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση (Στέγη), το Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ, η Μπιενάλε της Αθήνας (HEAVEN και AGORA) κ.α. Επίσης, έχει συμμετάσχει στο 3ο πρόγραμμα ανταλλαγής επιμελητών μεταξύ Whitechapel Gallery και Οργανισμού ΝΕΟΝ στο Λονδίνο (2014). Από το 2010 διδάσκει Θεωρία της Αισθητικής και Ιστορία της Τέχνης σε πολιτιστικούς χώρους και Μουσεία της Αθήνας, όπως Μουσείο Ηρακλειδών, Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Βασίλη και Μαρίνας Θεοχαράκη, σε ιδιωτικά Κολλέγια και σχολεία όπως το Μητροπολιτικό Κολλέγιο, ΑΚΤΟ, Διεθνές Σχολείο της Αθήνας και Σχολή Μωραΐτη.